Hemen cevap: Yumurtayı buzdolabı kapısının rafında saklamak en sık yapılan hatadır. Kapı her açıldığında sıcaklık dalgalanır, yumurta kabuğundaki gözenekler nem ve koku alır, tazelik birkaç gün içinde yarıya iner. Doğru yer, buzdolabının arka alt rafıdır. Burası 4 santigrat derecede sabit kalır, ışık almaz. Yumurtaları orijinal kolisinin içinde, sivri uçları aşağı bakacak şekilde yerleştirin. Yıkamayın, asitli gıdalardan uzak tutun, kabuk üstündeki ince koruyucu tabakaya dokunmayın. Bu beş hata düzeltildiğinde, yumurtanın tazeliği üç haftaya kadar uzar, kırma anında akın berraklığı ve sarının dik duruşu net biçimde farklılaşır.
Uzman görüşü: Gıda mühendisi neden buzdolabı kapısını yasaklıyor
"Yumurtayı tüketicinin yüzde sekseni buzdolabı kapısına koyar, çünkü kapıda ona ayrılmış güzel yuvalar vardır. Halbuki kapı, buzdolabının en sıcak ve en oynak bölgesidir. Her açılışta 6 ila 10 derecelik dalgalanma yaşanır. Yumurta kabuğunda dakikada yedi bin gözenek var, her dalgalanmada bu gözenekler dışarıdaki nemi ve kokuyu içeri çekiyor, bir yandan da içerideki karbondioksiti dışarı veriyor. Sonuçta birkaç günde akın su gibi olduğu, sarının patladığı şikayetlerle karşılaşıyoruz. Çözüm basit: arka alt raf, koli kapağı kapalı, sivri uç aşağı. Kabuk yıkanmaz, çünkü kabuğun üstündeki kutikula tabakası doğal antibakteriyel kalkandır." Gıda mühendisi ve hijyen uzmanı Selma Bayram, gıda güvenliği danışmanı.
Yumurta saklamada 5 sık yapılan hata
1. Buzdolabı kapısında saklamak
Kapı, buzdolabının ortalama sıcaklığı en yüksek olan ve gün içinde en çok dalgalanan bölgesidir. Sabah kahvaltıda, öğle aperatifinde, akşam yemeği hazırlığında kapı her açıldığında dış ortam havası kapı raflarına ilk değen yer olur. Yumurtanın bulunması gereken sıcaklık 4 santigrat derece civarındadır ve bu sıcaklık sabit kalmalıdır. Buzdolabının arka alt rafı, motor blokundan uzak, soğuk havanın doğal olarak çöktüğü ve ışık almayan yerdir. Yumurtaları oraya koyduğunuzda, kapı kaç kez açılırsa açılsın yumurtanın gördüğü sıcaklık değişmez. Doğru yöntem: orijinal kartondan çıkarmadan, arka alt rafa yerleştirin. Süpermarketten dönerken yumurta filenizi en son sepete koyup, eve gelir gelmez ilk önce buzdolabına yerleştirin. Yaz aylarında çantada beklemek bile başlangıç tazeliğinden gün eksiltir.
2. Yumurtayı yıkayıp saklamak
Çoğu hanede yumurtalar buzdolabına girmeden önce ılık suyla yıkanır. Bu, eski bir mutfak alışkanlığıdır ve aslında yumurtanın doğal koruma sistemini bozar. Tavuk yumurtayı bıraktığı anda, kabuğun üzerine "kutikula" adı verilen ince, neredeyse görünmez bir koruyucu tabaka çekilir. Bu tabaka, mikroorganizmaların ve nemin gözeneklerden içeri girmesini engelleyen doğal bir kalkandır. Su, özellikle ılık su, bu tabakayı çözer ve gözenekleri açar. Yıkanmış yumurta, yıkanmamış yumurtaya göre dört ila beş gün önce bozulur. Doğru yöntem: yumurtayı kullanmadan hemen önce ılık suyla yıkayın, saklamadan önce asla. Üstünde tüy ya da görünür kir varsa, kuru bir bezle silmek yeterlidir. Eğer çok kirliyse, o yumurtayı saklamayın, aynı gün kullanın. Yıkanmış yumurtanın saklanma ömrü, yıkanmamışa göre belirgin biçimde kısalır.
3. Karton koliyi açık bırakıp saklamak
Yumurta kolisini açıp yumurtaları teker teker tel rafa dizmek, görsel olarak düzenli görünür ama kabuk için felakettir. Yumurta kabuğundaki yedi bin gözenek, etrafındaki kokuları, başta soğan, sarımsak, balık ve kesilmiş peynir, doğrudan içeri çeker. Birkaç gün soğan yanında bekleyen bir yumurtanın haşlama suyu bile soğan kokar. Orijinal karton koli, bu kokuların büyük bölümünü perdeleyen, yumurtanın etrafında küçük bir hava tamponu oluşturan tampon bölgedir. Aynı zamanda yumurtanın darbelerden korunmasını sağlar, çatlama riskini azaltır. Doğru yöntem: yumurtayı satın aldığınız karton koliden çıkarmadan, kapağı kapalı şekilde buzdolabına koyun. Kolinin üstündeki son tüketim tarihini de böylece kaybetmemiş olursunuz. Plastik tel rafa dizmek hem koku transferini artırır hem de tarihi unutturur.
4. Sivri ucu yukarı koymak
Yumurtanın bir ucu sivri, diğer ucu yuvarlaktır. Yuvarlak ucun içinde, kabuk ile akın arasında ince bir hava boşluğu bulunur. Bu hava boşluğu, embriyonun nefes alması için doğanın bıraktığı bir kanaldır ve yumurta tazeliğinin temel göstergesidir. Yumurta yuvarlak uç yukarı bakarak yerleştirildiğinde, hava boşluğu üstte kalır ve sarı yer çekimiyle hep aşağı asılı durur, yani akın merkezinde sabit kalır. Sivri uç yukarıda olursa hava boşluğu alta sıkışır, sarı yukarı sürünür, kabuğa yapışır ve birkaç günde kabuğun iç zarına bulaşarak tazeliğin görsel kontrolünü zorlaştırır. Aynı zamanda hava boşluğunun ezilmesi, içerideki gaz dengesini bozar. Doğru yöntem: kartonu açtığınızda yumurtaları sivri uçları aşağıya, yuvarlak uçları yukarıya bakacak şekilde dizin. Çoğu karton koli üreticisi bu yerleşimi zaten karton yuvalarına işlemiştir, ters çevirmek için özel çaba göstermek gerekir.
5. Asitli ve keskin kokulu gıdalarla yan yana koymak
Yumurta kabuğunun yapısı kireç esaslıdır, yani kalsiyum karbonattır. Bu yapı, asitli gıdaların buharına maruz kaldığında zayıflar. Limon, sirke, turşu, açık konserve domates, yoğurt mayalanma kovaları, açık bekleyen ev yapımı tarhana suyu, yumurtanın yakınında durduğunda kabuğun mikro yapısı kademeli olarak yumuşar. Yumuşamış bir kabuk hem daha kolay çatlar hem de gözenekler genişlediği için bakterilere açık hale gelir. Aynı çerçeveye keskin kokulu peynirler, çiğ balık ve soğan da girer. Bu gıdaların kokuları gözenekten içeri sızar ve yumurta, çırpıldığında kendi tabağına ait olmayan kokular taşır. Doğru yöntem: yumurta kolisini buzdolabında ayrı bir rafa, mümkünse kapalı bir kapaklı kabın yanına koyun. Limon, sirke, turşu kavanozlarının kapağı sıkıca kapalı olmalıdır. Açık konserveler asla yumurta kolisinin yakınına konmamalıdır.
Uzman görüşü: Diyetisyen taze yumurta nasıl seçilir
"Markette yumurta seçerken sırf üzerindeki damgaya bakmayın, üreticinin söylediği son tüketim tarihi kabuğun gerçek durumunu söylemez. Üç şeyi kontrol edin: birincisi kabukta çatlak ya da yapışkan iz var mı, ikincisi koli içindeki yumurtaların hepsi aynı boyutta mı, üçüncüsü kolinin üst kapağında çiy izi var mı. Yapışkan iz, kırılmış komşu yumurtanın bulaşması demektir, o koliyi almayın. Eve gelince mutlaka bir yumurtayı bir bardak suya bırakın. Yan dönüp dibe çökerse çok taze, dik durup dibe değerse iki haftalık, suda yüzerse tazelik yarısını yitirmiş demektir. Yüzen yumurtayı kullanın ama omlet ya da börekte, çiğ kalan tatlılarda kullanmayın." Diyetisyen Aynur Kaymak, beslenme ve gıda güvenliği uzmanı.
Yumurta saklama doğru günlük rutini kontrol listesi
- Pazardan dönerken yumurta filesini sepetin en üstüne, son ekleyin
- Eve girer girmez ilk önce yumurtayı buzdolabının arka alt rafına yerleştirin
- Orijinal karton koliden yumurtayı çıkarmadan, kapağı kapalı tutun
- Sivri uçlar aşağı, yuvarlak uçlar yukarı bakacak şekilde dizin
- Saklamadan önce yıkamayın, ancak pişirmeden hemen önce ılık suyla durulayın
- Limon, turşu, soğan, açık peynir kaplarından en az iki raf uzak tutun
- Haftada bir kez bardak testi yapın, batanları öne, yüzenleri çıkarın
- Son tüketim tarihinden bir hafta önce kalanları omlet, börek, kek hamuru için ayırın
Dikkat: Bu sinyallerde yumurtayı kullanmayın
- Kabukta görünür çatlak ya da yapışkan sızıntı izi varsa salmonella riski yüksektir
- Kırma sırasında keskin kükürtlü kokuya rastlarsanız akıyla birlikte derhal atın
- Akın bulanık, gri ya da pembe tonlu olması bakteri üremesine işarettir
- Sarının altında kahverengi nokta ya da kanama varsa o yumurta tüketilmez
- Gebelik, bebek ek gıda dönemi ve bağışıklığı düşük kişiler çiğ yumurta yiyemez
- Bardak testinde yüzen ve aynı zamanda kötü kokan yumurta kullanılmaz, fırın hamurunda dahi tehlikelidir
Sık sorulanlar
Yumurta oda sıcaklığında mı buzdolabında mı saklanmalı
Türkiye iklim koşullarında ve yıkanmadan satılan yumurtalarda, kısa süreli oda sıcaklığı saklama bir iki günü geçmemelidir. Markete bağlı satın alındığı andan itibaren yumurta zaten soğuk zincirden geçmiştir, oda sıcaklığına bırakıldığında yüzeyde yoğuşma oluşur ve kabuk gözeneklerinden bakteri girişi kolaylaşır. Tavsiye edilen yöntem alır almaz buzdolabına koymaktır. Köy yumurtası dahi en fazla iki üç gün oda sıcaklığında kalabilir.
Çatlamış yumurtayı saklamak doğru mu
Çatlak yumurta, mikroorganizmalar için açık kapıdır ve birkaç saat içinde bakteri üremeye başlar. Kabuğunda incecik çatlak fark ettiğiniz yumurtayı kesinlikle saklamayın. Hemen kırın, temiz bir kavanoza alın, kapağını sıkıca kapatın, buzdolabının arka rafına koyun ve en fazla iki gün içinde omlet, börek, kek hamuru gibi tam pişirme gerektiren tariflerde kullanın. Çatlamış yumurta hiçbir koşulda çiğ tüketilmez.
Yumurta dondurulabilir mi
Kabuklu yumurta dondurulmaz, kabuk içindeki sıvı donduğunda genişleyip kabuğu çatlatır ve donmuş yumurtanın hijyeni güvensizdir. Buna karşın kırılmış yumurta dondurulabilir. Akı ve sarıyı ayrı ayrı silikon kalıplara veya buz kalıbı bölmelerine dökün, üstüne hafifçe tuz ya da şeker serperek dondurun, sonra poşete alın. Bu yöntemle altı ay saklanır ve hamur, krema, omlet tariflerinde kullanılabilir. Çözünmüş yumurta tekrar dondurulamaz.
Köy yumurtası saklama yöntemi farklı mı
Köy yumurtası kabuğu üstündeki kutikula tabakası tamamen sağlam olduğu için, oda sıcaklığında bir hafta kadar dayanır. Ancak hijyen güvencesi olmadığından, satın aldıktan sonra hemen buzdolabına koymak Türkiye iklim koşullarında daha güvenlidir. Köy yumurtasını da yıkamayın, kuru bezle silin, koli yerine kapaklı plastik kasada saklayın, sivri uç aşağı yerleştirin. Bardak testi köy yumurtasında da geçerlidir.
Etikette hangi kod ne anlama gelir
Yumurta kabuğunda damgalı ilk rakam üretim sistemini bildirir. Sıfır organik tavuk, bir serbest dolaşımlı, iki kümes içi yer, üç kafes anlamına gelir. İkinci grup üretici kodudur. En önemli bilgi, kolinin üzerindeki son tüketim tarihidir, kabuktaki tarih değildir. Son tüketim tarihi, yumurtanın çiğ tüketilebilir olduğu son gündür. O tarihten sonra pişirilerek bir hafta daha kullanılabilir, ancak çiğ yiyilmez.
Buzdolabında kaç gün dayanır
Doğru saklanmış yıkanmamış yumurta, kolisinin üzerindeki son tüketim tarihine kadar tazeliğini korur, bu ortalama dört haftadır. Yıkanmış ya da kapı rafında saklanmış yumurta bu sürenin yarısını bile çıkaramaz. Kırılmış ve buzdolabına alınmış yumurta iki gün, haşlanmış kabuğu kırılmamış yumurta yedi gün, soyulmuş haşlanmış yumurta üç gün saklanır.
Bugünden başlayın
Yumurta, sofranızın en sık konuğu ama en yanlış saklanan gıdasıdır. Bu akşam buzdolabını açın, kapı rafındaki yumurtaları arka alt rafa taşıyın, kolinin kapağını kapatın, sivri uçların aşağı baktığını teyit edin. Bir bardak suya bir tanesini bırakın, hangi tazelikte olduğunu görün. Önümüzdeki dört hafta boyunca akın berraklığı, sarının dik duruşu ve omlet kokusunun temizliği size farkı söyleyecektir. Doğru saklama, yumurtayı hem sağlık açısından güvenli kılar hem de boşa giden gıdayı azaltır.